تبلیغات
ادبیات پارسی - آرایه های ادبی
ادبیات پارسی
بزرگترین وبلاگ ادبی ایران

آرایه های ادبی

كنایه  

كنایه در لغت به معنای پوشیده سخن گفتن است ودر اصطلاح ادبی به كار بردن عبارتی است به دو معنا یكی معنای ظاهری و دیگری معنای ثانوی . هر چند كه گاهی اوقات معنای ظاهری می تواند كاربرد داشته باشد ولی مطلقا ً معنای ثانوی كلام مورد نظر است . مثلاً می گویند : "

 فلانی دستش كج است " به حقیقت ممكن است فلانی دستش كج باشد ولی منظور از دست كج

بودن " دزد بودن " است.مثالی دیگر مانند سپر انداختن كه به معنای تسلیم شدن است .

تست: در كدام گزینه كنایه به كار رفته است ؟

 1)بزد تیر بر چشم اسفندیار /  سیه شد جهان پیش آن نام دار

 2) تهمتن گز اندر كمان راند زود / برآن سان كه سیمرغ فرموده بود

3) ترا گر همی یار باید بیار / مرا یار هرگز نیاید به كار

4) بفرمود تا زین بر اسب سیاه / نهادند و بردند نزدیك شاه

جواب تست : گزینه ی (1)  چون سیاه شدن جهان كنایه از كور شدن است.

{ مجاز }

به كار بردن واژه ای است در غیر معنای اصلی خود به شرط وجود قرینه و علاقه. مثال  :

  " مسابقات كشتی در ایران برگزار شد و ایران به مقام اول رسید "

در این مثال ایران دو بار تكرار شده است ایران در جمله ی اول به معنای اصلی خود كشور

ایران ودر جمله ی دوم به معنای " تیم ایران " به كار رفته است كه معنای مجازی آن است.

در مجاز دو چیز شرط است :

1-     علاقه: رابطه وتناسبی كه میان حقیقت ومجاز وجود دارد .

2-     قرینه : هر نشانه ای كه ذهن را از معنای حقیقی واژه باز می دارد وبر دو گونه است:

1-لفظی    2- معنوی

مثال ) سراسر همه دشت بریان شدند / بر آن چهر خنذانش گریان شدند

  ایهام

كاربرد دو یا چند گانه ی كلمات در شعر یا نثر است به عبارتی دیگر ایهام كه در لغت به

 معنای به گمان افكندن است در اصطلاح به كار بردن واژه ای است در دو معنا (دور و

نزدیك)كه گاهی یك معنا و گاهی هر دو معنا كار برد دارد .

مثال ) آنان كه محیط فضل آداب شدند / در جمع كمال شمع اصحاب شدند

در این بیت واژه ی محیط ایهام است و به دو معنا : 1- دارنده ، احاطه كننده  2- اقیانوس

تست: در كدام مصراع آرایه ی ایهام به كار رفته است ؟

1) روزی تفقدی كن درویش بینوا را        2) سركش مشو كه چون شمع درغیرتت بسوزد

3) همه گبر و بر گستوان چاك چاك          4) هر كه چون سعدی گلستانیش نیست


جواب تست : گزینه ی (1) گلستان به دو معناست كتاب گلستان و گلزار .
 لف و نشر

لف به معنای پراكندن ونشر به معنای گستردن است و در اصطلاح آن است كه شاعر یا

نویسنده ابتدا چند واژه بیاورد و به دنبال آن واژه هایی دیگر كه به نوعی با واژه های قبلی

ارتباط داشته باشند . این ارتباط می تواند مفعول و فعل ، فاعل و فعل ، مشبه و مشبه به و

..... باشند . واژه های اول را لف و واژه های دوم را نشر می گویند .

الف- لف و نشر مرتب : آن است كه نشر ها به ترتیب لف ها بیایند .

مثال ) برید و درید و شكست و ببست / یلان را سر و سینه و پا و دست

           1        2         3        4                 1      2      3     4

ب- لف و نشر مشوش : آن است كه نشرها به ترتیب لف ها نیایند و پراكنده باشند .

مثال ) آن نه زلف است وبنا گوش كه روز است وشب است / وآن نه بالای .....

                  1                2           2             1 

تست : در بیت زیر كدام آرایه ی ادبی دیده نمی شود ؟

« در دهن لاله باد ریخته و بیخته / بیخته مشك سیاه ، ریخته درّ ثمین

1) استعاره            2) لف و نشر مرتب              3) جناس                 4) تكرار

جواب تست : گزینه ی (2) در این بیت آرایه ی ادبی لف و نشر مشوش است نه مرتب .

ریخته(لف اول) وبیخته (لف دوم) ومشك سیاه (نشر دوم ) و درّ ثمین ( نشراول ) است.




نوشته شده در تاریخ بیستم فروردین 88 توسط