تبلیغات
ادبیات پارسی - تاریخ ادبیات
ادبیات پارسی
بزرگترین وبلاگ ادبی ایران
نثر دینی فارسی دری با ترجمه­ تفسیر طبری آغاز شد و در دوره­ی بعد،

درس دهم
نثـر دینی

نثر دینی فارسی دری با ترجمه­ تفسیر طبری آغاز شد و در دوره­ی بعد، به ویژه در قلمرو تفسیر قرآن مجید گسترش یافت. از میان تفسیرهای متعدد قرآن مجید به زبان فارسی كه در سده­ پنجم هجری تألیف یافته، به معرفی این دو تفسیر اكتفا می­کنیم:
الف: تفسیر قرآن مجید، معروف به تفسیر كمبریج: مؤلف، تاریخ تألیف و نام اصلی این كتاب معلوم نیست، زیرا آنچه از این تفسیر برجای مانده نیمه­ دوم آن است و از تفسیر سوره­ مریم تا پایان قرآن مجید را شامل می­شود. این كتاب علاوه بر فایده­های دینی و تفسیری، از نظر زبان و ادب فارسی هم اهمیت بسیار دارد، زیرا در آن واژه­های لطیف فارسی كه در روزگاران گذشته رایج بوده دیده می­شود.
ب) تفسیر سورآبادی:

 این تفسیر از ابوبكر عتیق نیشابوری و معروف به سور آبادی است كه در نیمه­ دوم قرن پنجم با بیانی ساده و شیوا نگارش یافته است و از متون دینی مهم این قرن به شمار می­رود.

نثر عارفانه

نثر عارفانه هم به موازات شعر ادامه یافت و كتابها و رساله­های زیادی در ذكر مبانی تصوف و سرگذشت عارفان بنام و ذكر حالات روحی و مناجاتهای عارفانه تألیف شد كه به برخی از آنها به اختصار اشاره می­كنیم.
الف) كشف المحجوب:

 از جمله­ قدیم­ترین كتابهای نثر فارسی در تصوف است كه در نیمه­ قرن پنجم توسط ابوالحسن جلابی هجویری غزنوی تألیف شده و موضوع آن، طریقت و اصول تصوف و بیان كیفیت عشق به پروردگار است.
نثر كتاب: آراسته، زیبا و در بسیاری موارد – به ویژه در مقدمه – شاعرانه و موزون به نظر می آید و بنا به خواهش ابوسعید هجویری و در پاسخ به پرسشهای عرفانی او تهیه شده است.
ب) آثار خواجه عبدالله انصاری:

 خواجه عبدالله به سال 396 هـ.ق در هرات ولادت یافت. از كوچكی شعر عربی و پارسی را نیك می­سرود. او بسیاری از علوم ادبی و دینی و اشعار عربی را حفظ بود و به احادیث پیامبر علاقه می­ورزید. او تصوف را در محضر شیخ ابوالحسن خرقانی آموخت و بعد از وی، سمت جانشینی او را یافت و در هرات به تعلیم و ارشاد اشتغال داشت تا این كه در سال 481 هـ.ق درگذشت. شهرت خواجه، بیشتر به كتابها و رساله­هایی است كه از وی برجای مانده است.
ج) طبقات الصوفیه:

 كه اصل آن از ابوعبدالرحمان سلمی نیشابوری (فوت:421 هـ.ق) به زبان تازی است و خواجه عبدالله آن را در حلقه­ مریدان خود به زبان پارسی هروی با طرزی لطیف و دلكش املا می­كرد و طبقات الصوفیه مشهور به زبان فارسی، همان چیزی است كه خواجه املا می­كرده است.
موضوع كتاب: شرح سرگذشت و حالات بزرگان صوفیه پیش از خواجه عبدالله است كه با نثری روان و خوش آهنگ نوشته شده است.
د) رسایل:

موضوع آن، اقوال و سخنان ومناجات­ها و راز و نیازهای لطیف و پر جاذبه است كه با بیان شاعرانه و خوش آهنگ و از زبان مردم هرات تأثیر پذیرفته است.
نثر كتاب، آهنگین و آراسته به شعر و آیه و حدیث است و كاربرد «سجع»‌در نثر كه برای نخستین بار در نثر خواجه عبدالله آمده، آن را به شدت به شعر نزدیك كرده است.

 

خود آزمایی درس دهم
1) موضوع كشف المحجون چیست؟ چه كتابهای دیگری درباره­ این موضوع می­شناسید؟

موضوع كشف المجحون، طریقت و اصول تصوف و بیان كیفت عشق به پروردگار است. پاسخ قست دوم: شرح تصوف

 

2) آثار خواجه عبدالله انصاری را نام ببرید؟

شهرت او به كتابها و رساله­هایی است كه از وی برجای مانده است. 1- كتاب طبقات الصوفیه فارس 2- رسائل

 

3)تفسیر معروف به كمبریج چه قسمتهایی از قرآن را شامل می­شود؟

از تفسیر سوره مریم تا پایان قرآن مجید را شامل می­شود.

 

4) نثر دینی با كدام اثر شروع می­شود؟

با ترجمه­ تفسیر طبری.

بخش هفتم - عصر انــوری
درآمدی بر عصر انوری، فرجام رونق ستایشگر

دوره­ دوم فرمانروایی سلجوقیان، كه در سرتاسر نیمه­ اول سده ششم هجری ادامه داشت، با یورش غزان به خراسان پایان گرفت. از آن پس، هر بخش امپراتوری وسیع سلجوقی به دست فرمانروایی محلی از طوایف و نژادهای گوناگون افتاد سیاست كلی سلاجقه و امرای پس از آنان بر حمایت از شعر و ادب فارسی استوار نبود و شاعران اگر ستایش هم می­گفتند از روی عادت و بیشتر بدان دلیل بود كه اغلبشان هنر دیگری نداشتند.


مضمون شعر این دوره: مدح است و وصف و به مقدار بیشتری نسبت به دوره­های پیش، هم غزل و در كنار آنها بد زبانی و هجو گویی و روی گردانی از دنیا هم وجود دارد.
قالب شعر این دوره: عمدتاً قصیده و غزل است و بعد قطعه و رباعی و مسمط و تركیب بند.
زبان شعر: عموماً‌ پخته و نسبت به دوره­ گذشته نرمتر و رامتر است ولی میزان لغات عربی در شعر برخی از شاعران این دوره مثل انوری و خاقانی زیاد است و روی هم رفته تركیب شعردشوارترودیریابتر.
نكته: سبك شعر این دوره را به دلیل بالندگی­اش در سرزمینهای عراق عجم «
سبك عراقی»‌ می­نامند.

 برخی از ویژگیهای سبك عراقی عبارتند از:

1- ورود لغات و تركیبات متعدد از لهجه­های محلی به زبان فارسی دری؛
2- نفوذ عمیق تر و گسترده­تر فرهنگ اسلامی؛
3- نفوذ افكار و اصطلاحات صوفیه در شعر و رواج عرفان اسلامی؛
4- بدبینی شاعران نسبت به اوضاع زمان بر اثر نابسامانیهای این دوره؛
5- ورود روز افزون لغات عربی و استفاده­ فراوان از استعاره و كنایه و اصطلاحات فلسفی، كلامی، طبی، نجومی، و غیره كه فهم شعر را اندكی دشوارتر می­ساخت؛
6- گسترش حوزه­ زبان و ادبیات فارسی در نقاط مختلف ایران و شعبه قاره­ هند.

 

درس یازدهم
انوری، پیامبر ستایشگران

این پیامبر ستایشگران كه نامش اوحدالدین علی و نام پدرش وحیدالدین محمد بود در قریه­ی«بَدنَه» نزدیك مهنه یا میهنه واقع در خاك خاوران میان توس و سرخس زاده شد و به سبب انتسابش به سرزمین خاوران، در آغاز شاعری «خاوری»‌ تخلص می­كرد. انوری به خدمت سلطان محمود در آمد و تنها بخشی از زندگی او در آرامش وبرخورداری گذشت.

شاعری انوری و اخلاق او: ببشترین شهرت انوری به قصاید اوست كه در سه مضمون

  1. ستایش شاهان و بزرگان،

  2.  وصف طبیعت،

  3. هجودشمنان
    مدایح او، مشمون به اغراق و در عین حال حاوی مضامین غرورانگیز ستایشی است. غزلیات وی نشان می­دهد كه در روزگار جوانی و سرخوشی به غزل گویی و عاشق پیشگی اشتغال داشته است. دیگر قطعات اوست كه پیشگام ابن یمین، شاعر قطعه سرای عصر سربداران، است. مضمون قطعات انوری ستایش، خواهشگری، بدزبانی و هجوگویی است. گاهی او را شاعری اجتماعی و در مسند و مردم دوست می­بینیم كه از زبان مردم خراسان در برابر بیدادهای غُزان لب به شكوه می­گشاید و در قصیده­ای ستمهای بیدادگران را بر ملا می­سازد. «نامه­ اهل خراسان» كه از زیباترین و پرآوازه­ترین اشعار اجتماعی انوری است نظر بسیاری از غربیان را به خود جلب كرده و به چندین زبان بیگانه ترجمه شده است. انوری در سال 583 با زندگانی بدرود گفت.

 مسعودِ سعد و شعر حبسیّه

مسعود سعد در یكی از سالهای 438 تا 440 در لاهور پا به هستی گذاشت. نزدیك به بیست سال از بهترین ایام زندگانی او در زندان گذشت، طی پانزده سالی هم كه در پایان عمر خویش آزاد زیست به خواندن و نوشتن اشتغال ورزید اما در این ایام هم به زندان پیری و ناتوانی گرفتار آمده بود. سرانجام پس از حدود هشتاد سال به سال 515 هجری بدرود زندگانی گفت.
شیوه شاعری مسعود: مسعود سعد در حقیقت از نامورترین شاعران عصر دوم غزنوی است و شهرت او در گروی حبسیات اوست. این قسم از اشعار او مؤثر و دردانگیز و در عین حال، جالب و گیرا از آب در آمده و تظلمهایی از دیدگان آن روزگار را ثبت كرده است. علاوه بر این، در وصف، مدح، غزل و هجو و شوخی هم، دستی قوی و شیوه­ای ممتاز داشته است.

 خودآزمایی درس یازدهم:
1) بیت: «هفت سالم بسود سو و دهك / پس از آنم سه سال قلع نای» از كیست و به چه مسأله­ای اشاره دارد؟

از مسعود سعد است و به زندان شدن او در قلعه­های سو و دهك و نای اشاره دارد.

 

2) تخلص انوری در آغاز چه بود؟
آیا شاعرانی را می­شناسید كه بیش از یك تخلص داشته­اند؟

انوری در آغاز شاعری «‌خاوری»‌ تخلص می­كرد. پ قسمت دوم سؤال: بله ـ خاقانی كه در آغاز «حقایق» تخلص می­كرد، فروغی بسطامی، غزل سرای معروف قرن سیزدهم كه ابتدا «‌مسكین» تخلص می­كرد.

 

3) شهرت مسعود سعد در چیست؟

شهرت او به حبسیات اوست.

 

4) بیشترین شهرت انوری چیست؟

در قصاید.

 




برچسب ها: کمک آموزشی،
نوشته شده در تاریخ سی ام آبان 93 توسط