تبلیغات
ادبیات پارسی - تاریخ ادبیات
ادبیات پارسی
بزرگترین وبلاگ ادبی ایران

خاستگاه نثر فارسی خراسان و ماورالنهر بود در عصر بیهقی وارد نواحی مرکزی ایران شد که زبان عربی رسمیت داشت.

مجاورت با زبان عربی باعث شد تا

درس نهم
نثــر فارسی

خاستگاه نثر فارسی خراسان و ماورالنهر بود در عصر بیهقی وارد نواحی مرکزی ایران شد که زبان عربی رسمیت داشت.

مجاورت با زبان عربی باعث شد تا

1-زبان فارسی از سادگی اولیه خود دور شود

2-واژه ها و تعبیرات عربی در ان راه یابد

3-ارایش های لفظی و توصیفات ادبی در نثر رواج یافتمانند سجع در نثرهای اهنگین صوفیه چون مناجات نامه

                                                                       **************

نثر فارسی در این دوره به چند شاخه­ مستقل، كه در هر شاخه هم آثاری برجسته­ای تألیف گردید تقسیم می­شود:
1-نثر علمی: از همان ابتدای تألیف كتب به نثر پارسی آغاز شده بود،

كتاب مشهور زیر را به عنوان نمونه معرفی می­كنیم:
الف)
دانشنامه­ علایی:

از ابوعلی سینا است كه شامل چندین رساله و یك كتاب دایرة المعارف مهم به زبان پارسی است. چون بوعلی سینا آن را به خواهش علاء­الدوله­ كاكویه – از امرای دیلمی – فراهم آورد به «دانشنامه­ی علایی» یا «حكمت علایی»‌ موسوم گردید.
اهمیت این كتاب از دو جهت است:
1. آن كه یك دوره­ كامل از فلسفه و طبیعیات را به زبان فارسی شامل می­شود.
2. آن كه بسیاری از اصطلاحات منطق و فلسفی را به زبان فارسی در برمی­گیرد.
ب)
التفهیم لاوایل صناعة التنجیم:

 از ابوریحان بیرونی دانشمند بزرگ ایرانی قرنهای چهارم و پنجم هجری است. او بیشتر آثار خود را به زبان عربی تألیف كرده اما كتاب التفهیم را ابتدا به خواهش ریحانه، دختر حسین خوارزمی در سال 420 هـ.ق به فارسی نوشته و بعداً آن را به عربی درآورده است. این كتاب اولین و مهمترین كتابی است كه خاص علم نجوم و هندسه و حساب به فارسی نوشته شده و از آن جا كه نویسنده­ آن یكی از دانشمندان بنام در این رشته است، اهمیت و اعتبار خاصی یافته است.

2- نثر اخلاقی و اجتماعی (تعلیمی): هدف این نوع آثار آموزش مسائل ضروری برای تهذیب دلها یا هدایت امور اجتماعی و سیاسی به مسیری معین است. از میان آثار قرن پنجم هجری دو كتاب مشهور زیر را برای آشنایی بیشتر برگزیده ایم:

 

الف) قابوس نامه:

عنصرالمعالی، كیكاووس بن اسكندر بن قابوس وشمگیر، از شاهزادگان خاندان زیاری است و از دانشها و فنون و پیشه­های روزگار آگاهی داشت. او حاصل تجربه­های خود را در سن شصت و سه سالگی، در كتابی به نام قابوس نامه برای نشان دادن راه و رسم زندگی به فرزند خود گیلانشاه به یادگار گذاشت. این كتاب دارای چهل و چهار باب است كه حاوی حكایتهای دلپذیر و هدفدار می­باشد.

 

ب) سیاست نامه:

خواجه نظام االملك كه حدود سی سال در مقام وزارت دو سلطان مقتدر سلجوقی یعنی، اَلب ارسلان و ملكشاه بوده است. ملكشاه سلجوقی در اواخر كار از او خواسته بود تا حاصل مطالعات و تجربیات خود را در كتابی راجع به آیین مملكت­داری تدوین كند. خواجه بنابر این فرمان، كتابی در رسوم پادشاهان پیشین و آیین پادشاهی ترتییب داد كه دارای 39 باب بود ولی چون آن را مختصر یافتند، مقداری بر آن افزود تا به 50 باب رسید. سیر الملوك یا سیاستنامه علاوه بر كلیاتی كه مربوط به راه و رسم پادشاهی است، پر است از حكایتها و داستانهای تاریخی و نیمه تاریخی مربوط به پادشاهان پیشین كه هر كدام به مناسبت موضوع سخن، در جای خود آمده است. نثر كتاب، ساده است اما محكم و ادبی نوشته شده است.

3-
نثر تاریخی:

 سنت تاریخ نویسی به فارسی و عربی در این دوره ادامه یافت كه اینك به ذكر دو نمونه از آن می­پردازیم:
الف
) تاریخ سیستان: تاریخ سیستان كتابی است كه تألیف دو بخش آن چیزی كمتر از سه قرن طول كشیده است. مؤلف هیچ یك از بخشهای آن معلوم نیست. نثر بخش نخستین كتاب ساده و طبیعی است كه تا حدودی از لغات و تركیبات دشوار تازی به دور مانده است. تاریخ سیستان در واقع یك تاریخ محلی است كه در آن به جزئیات حوادث مربوط به سرزمین سیستان، اشاره شده و آن را یكی از منابع مهم تاریخ این عصر قرار داده است. فواید تاریخی این اثر از جنبه­های ادبی­اش افزون است.

ب)
تاریخ بیهقی:

 این كتاب، اثر ارجمند ابوالفضل بیهقی، دبیر رسائل سلاطین غزنه بود. بیهقی در سال 385 هـ.ق در روستای حارث آباد بیهق (سبزوار كنونی) زاده شده و پس از كسب دانش و معرفت در نیشابور، به دیوان رسایل سلطان محمود راه یافت. او در این ایام، ناظر بسیاری از وقایع دستگاه غزنویان بوده و به همین دلیل، بر آن شد كه تاریخ غزنویان را بنویسد. پس با دقت و تفصیل تمام، جزئیات حوادث روزگار حكومت آن سبكتكین را – از تشكیل دولت غزنوی تا اوایل زورگار حكومت آن سبكتین را – از تشكیل دولت غزنوی تا اوایل سلطان ابراهیم ­بن مسعود – در سی مجلد به رشته تحریر درآورد. اما كتاب بیهقی به طور كامل به دست ما نرسیده و آنچه از آن باقی مانده مربوط به روزگار سلطان مسعود غزنوی (حكومت 432 –421) است كه با غلبه­ آل سلجوق پایان می­پذیرد و به همین سبب به تاریخ مسعودی نیز مشهور شده است.
قدرت نویسندگی بیهقی و توانایی او در قلمرو امكانات زبان فارسی از یك طرف و امانتداری و دقت وی در جزئیات و پیوند دادن حوادث به یكدیگر، سبب شده است كه كتاب او ممتاز و به صورت داستانی بسیار گیرا و دلچسبدرآید.

پ)
سفرنامه­ ناصر خسرو:

 ناصر خسرو به دنبال خوابی كه به سال 437 هـ.ق در جوزجان دید، از كارهای دولتی دست شست، راه دراز سفری هفت ساله را به اطراف ممالك اسلامی در پیش گرفت و با قلمی شیوا دیده­ها و شینده­های خود را طی این سفر دراز نوشته و در كتابی شیرین و خواندنی به نام سفرنامه به یادگار گذاشت. سبك نویسندگی او در این كتاب همواره ساده و دلپذیر است و آنچه برای او مهم است، بیان مطالب است نه هنر نمایی و لفظ پردازی.

 

 

خود آزمایی درس نهم:
1) اهمیت دانشنامه­ علایی در چیست؟

اهمیت این كتاب ابتدا از آن جهت است كه یك دوره­ كامل از فلسفه طبیعیات را به زبان فارسی شامل می­شود و دوم آن كه بسیاری از اصطلاحات منطقی و فلسفی را به زبان فارسی در بر می­گیرد.

 

2) آثار ابوریحان بیرونی، عموماً در چه زمینه­هایی است؟

در زمینه­های طب، جغرافی، ریاضی و فلسفه است.

 

3) سیاست نامه در چه موضوعی تألیف شده است؟ نام دیگر آن چیست؟

در آیین مملكت داری تألیف شده، نام دیگر آن سیر الملوك است.

 




برچسب ها: کمک آموزشی،
نوشته شده در تاریخ سی ام آبان 93 توسط