تبلیغات
ادبیات پارسی - انواع شعر زلال
ادبیات پارسی
بزرگترین وبلاگ ادبی ایران

بطور كلّی « زلال » به چهار نوع  تقسیم  شده است  كه عبارتند از :

الف- زلال عروضی قافیه دار

ب- زلال عروضی  بدون قافیه

ج- زلال آزاد

د- زلال پیوسته

در هر چهار نوع  فوق ، قانون كلّی زلال  مراعات می شود ،  لیكن با این تفاوت كه :

در زلال عروضی  قافیه دار ، وزن  با  آهنگ موسیقیائی  روان عروضی  پیش می رود  و  از قافیه  نیز بطور  حساب شده  استفاده می شود . بدین ترتیب كه  دو سطر اول و دو سطر آخر دارای قافیه و  بقیّه ی  سطرها یك در میان دارای قافیه می باشند .

در زلال عروضی بدون قافیه ، وزن با آهنگ موسیقییایی روان عروضی پیش می رود  اما  شاعر مقیّد به قافیه نیست ، می تواند اصلاً استفاده نكند و  یا در دو  سه  سطر ، بعنوان آرایه ی ادبی  جهت  زیبایی  به كار ببرد.

در  زلال  آزاد  ، از آهنگ  روان عروضی برای سطرها استفاده نمی شود و مسلماً ردیف و قافیه ای هم در كار نیست .

در  زلال پیوسته  ، دو یا چند زلال پشت سر هم  در یك  مضمون  نوشته  می شوند . به عبارتی ، اگر در یك موضوعی دو یا چند  زلال از  یك نوع  تعریف شده را  زیر هم قرار دهیم  به آن زلال پیوسته می گویند. در این هم تمام سطرهای قرینه و سطرهای مادر  با لنگه های  همترازشان   در یك وزن و آهنگ و یا در یك اندازه ی هجایی می باشند  و این خود  سه  نوع می باشد :

 

الف- زلال پیوسته ی  عروضی قافیه دار

ب- زلال پیوسته ی عروضی بدون قافیه

ج- زلال پیوسته ی آزاد

توجّه = هرگاه خواستید بدانید كه شعری  زلال  است یا  نه ، ابتدا  به بندهای ششگانه ی قانون كلّی « زلال »  مراجعه فرمایید !

در ضمن ، یكسان بودن  وزن سطرهای مادر ، در زلال پیوسته  مهم  و ضروری می باشد .قابل توجّه است كه سطرهای متقارن ، باید آهنگ موسیقیایی  این وزن را به هم نزدیك نمایند و با سطر مادر همراهی  در  ریتم  داشته باشند .

 قانون كلّی « زلال » :1-  سطر اول و آخر دارای حداكثر  پنج ضرباهنگ در وزن مثلّثی عروضی و یا  حداكثر  شش عدد هجا در وزن مثلّثی آزاد باشد.

 2- تعداد ضرباهنگ بین دو سطر ( تفاوت پلّه ای بین دو سطر همجوار از هم ) در  وزن مثلثی عروض ، فقط 2 عدد .

 و  تعداد هجا در وزن مثلثی آزاد حداكثر تا  شش  عدد  كه با یك فاصله ی مساوی بطور پله ای نزول و صعود داشته باشد. ( مثال :یعنی  اگر  تعداد  ضرباهنگ سطر دوم  از تعداد ضرباهنگ سطر  اول ، دوتا  بیشتر باشد باید تعداد ضرباهنگ سطر سوم  هم از سطر دوم  ، دو تا بیشتر باشد . به همین ترتیب دو به دو  و پله ای صعود می كند تا سطر مادر و بعد به همان اندازه بطور متقارن و با فاصله ی یكسان كاهش می یابد . )

3- ریتم  موسیقیایی  از ابتدا تا آخر بطور  روان حفظ گردد.

4- تعداد سطرهای هر زلال ، از 5  كمتر  و از 11 بیشتر نباشد.

5- سطرها زیر هم نوشته شوند.

6- سطرهای متقارن ، از لحاظ طول وزن عروض یا تعداد هجا و

تعداد ضرباهنگ باهم مساوی باشند .

(توجه:تعداد ضرب بین سطرها در همه ی زلالهای عروضی فقط 2 است )

 

الف- زلال عروضی قافیه دار

 

در این نوع ، زلال سوار بر آهنگ و ریتم روان عروضی است .

قانون زلال عروضی قافیه دار:

1-  تعداد سطر هر زلال 5 الی 11

2-  طول وزن سطرهای اول و آخر حداكثر تا 5 ضرباهنگ

3-  تفاوت طول وزن بین دو سطر مساوی با 2 ضرباهنگ

4-  طول وزن یا آهنگ سطرهای متقارن باهم مساوی

5-  دو سطر اول و آخر  زلال هم قافیه و بقیّه ی سطور یك در میان دارای قافیه ( می تواند سطور اول و  آخر  در شعر قافیه داری كه دارای ردیف هم هست، فقط ردیف بشود، مثل  زلال شماره ی 3 )

توجّه : ضرباهنگ های ناقص ( در هوا مانده ) به شمارش نمی آیند . به عبارتی ، ترتیب موسیقییائی در نیم هجای اضافه در برخی شعرها  كه اتفاق می افتد ، رعایت می گردد ، امّا  به  نوشتار  نمی آید ، مثال :

ضرباهنگ مساوی با  سه و نیم ،  سه  نوشته می شود .

 




برچسب ها: سبک شعر،
نوشته شده در تاریخ بیست و چهارم دی 89 توسط